Berriak

ArabaK0-ko kideak dira Edorta Lamo (Arrea), Aitor Etxenike (Kromatiko), Jabi Sarasua (Karmine), María Laskibar eta Iván Sancho (Kea), Luis Hernani (Mano Lenta), Cristian Solana (El Puntido),  Juan Antón (Zaldiarán), Gorka Arrieta (Sua), Beatriz Pascual (Almazen), Aitor Ocio (Bodeguilla), Jon Gil (Bideko), Belén Sandrin eta Jokin Loma (Palacio de Añana), Koldobika Galán eta Asier Moreira (Bode), Luis Angel Pérez (144), Eneko Ochoa (Ballarín), Juan García (El Dolar) eta Laura Muñoz (Urgora). Sare hau eraikitzeko bidean dago; hazi egin nahi du, eta gastronomia kozinatzen den lekuarekiko konpromisoa izateko era gisa ulertzen duten askotariko begirada, sentsibilitate eta proiektuak bildu; espazio partekatu bat da, eta Arabako nortasun gastronomikoa barnetik birpentsatzea du helburu. Kolektiboak zero waste gastronomian oinarritzen ditu bere lan-ildoak, bai eta bertako produktuaren eta Arabako Errioxako ardoaren defentsan, berrikuntza errodunean, komunitatean lan egitean eta beste kultura eta diziplinekiko elkarrizketa izateko prest dagoen abegi bero sortzaile eta sasoikoan. Araban, bertako produktua baino zerbait gehiago ari da ernetzen. Sukaldaritza ulertzeko era ezberdin bat hazten ari da. ArabaK0 izena du, eta hogei sukaldari inguruk osatutako kolektibo ireki bat da, ideia partekatu baten inguruan sortua: gastronomia ez da su artean bakarrik egiten, baizik eta lurrarekiko, kulturarekiko eta pertsonekiko lotura oinarri hartuta. Sukaldari-talde berri hau Gasteizko Abastos merkatuan aurkeztu dute. Honako hauek hartu dute parte aurkezpen-prentsaurrekoan: Elikadurako, Landa Garapeneko, Nekazaritzako eta Arrantzako sailburu Amaia Barredo; Basque Culinary Centerreko zuzendari Joxe Mari Aizega; Mantala Basque Gastronomyko koordinatzaile Imanol Zubelzu; eta kolektiboko kide Edorta Lamo (Arrea), Aitor Etxenike (Kromatiko), Maria Laskibarr (Kea) eta Belén Sandrin (Palacio de Añana). Kolektibo berriko kideek afari esklusibo bat eskainiko dute Basque Culinary Centerren sektoreko ekoizleekin eta eragileekin batera. Proposamen gastronomiko horretan, lurraldearekiko daukaten konpromisoari balioa emango diote, haien filosofia, produktuak, dibertsitatea eta etorkizunerako ikuspegia erakutsi nahian. Honako hauek dira ArabaK0ko kideak: Edorta Lamo (Arrea), Aitor Etxenike (Kromatiko), Jabi Sarasua (Karmine), María Laskibar eta Iván Sancho (Kea), Luis Hernani (Mano Lenta), Cristian Solana (El Puntido),  Juan Antón (Zaldiarán), Gorka Arrieta (Sua), Beatriz Pascual (Almazen), Aitor Ocio (Bodeguilla), Jon Gil (Bideko), Belén Sandrin eta Jokin Loma (Palacio de Añana), Koldobika Galán eta Asier Moreira (Bode), Luis Angel Pérez (144), Eneko Ochoa (Ballarín), Juan García (El Dolar) eta Laura Muñoz (Urgora). Kolektibo hau xede garbi batekin jaio da: lurraldearekin konektatutako sukaldaritza indartzea, bertako produktuan sakon errotutakoa, ingurunearekiko errespetuz jokatzen duena eta etorkizunari begirada kritiko eta sortzailez begiratzen diona.  Aurkezpena Basque Culinary Centerren eta Eusko Jaurlaritzaren artean sortutako Mantala Basque Gastronomy ekimenak antolatu du, haren xedea baita euskal gastronomia garatzea, ezagutza-trukea eta baterako sorkuntza sustatuz. Adierazi dutenez, sarea eraikitzeko bidean da, eta gastronomia kozinatzen den lekuarekiko konpromisoa izateko modu gisa ulertzen duten askotariko begiradak, sentsibilitateak eta proiektuak biltzeko gogotsu dago; espazio partekatu bat da, Arabako nortasun gastronomikoa barrutik birpentsatzekoa, gaur egun denetik eta etortzeko dagoenetik abiatuta.  ArabaK0 sareak lurraldeaz hitz egin nahi du, sasoiaz, egiazko jasangarritasunaz, eta lurra lantzen dutenekiko, abereak hazten dituztenekiko edo eraldatzen dutenekiko harreman zintzoez. Erroa galdu gabe hazteko moduez aritu nahi du. ArabaK0 kolektiboko kide eta sukaldari Edorta Lamok dioenez, «sarea ehuntzeko daukagun gogotik jaio da ArabaK0, elkarrengandik ikasteko grinatik, eta, jardunbide edo produktu onen multzo gisa ez ezik, Arabako gastronomia kultura-mota bizi gisa ere azalduko duen kontakizun sendo bat eraikitzeko desiotik. Hasiera besterik ez da hau. Bidea, baina, jaki onenak bezala, su txikian egiten da, denbora askorekin, besteei entzunez eta zentzuz». Amaia Barredo Elikadurako, Landa Garapeneko, Nekazaritzako eta Arrantzako sailburuak, aldiz, honako hau adierazi du: “Euskadik lidergoa eta nazioarteko posizionamendua garatzen ari da gastronomiaren eta elikaduraren alorrean. Araba ere eskaintza, jarduera eta gaztetasunarekin bat dator eremu horretan. Gaur egun, Arabako Lurraldeak aurrerapauso berri bat ezagutzen du gastronomiaren eta elikaduraren arloan, etorkizunari begirako ikuspegi batekin, ‘Arabak0 Kolektiboa’-k sortuko duen jarduera berriarekin”. Azkenik, Basque Culinary Centerreko zuzendari Joxe Mari Aizegak azpimarratu duenez, «ArabaK0k sukaldarien belaunaldi berri bat ordezkatzen du, inguruarekiko konpromisoa dutenena, sukaldaritza teknikatik askoz harago doala ulertzen dutenena: badakitenena nortasuna dela, lurraldea dela, kultura dela. Basque Culinary Centerrek kolektibitatetik sortzen diren honelako ekimenak sustatzen ditu, ikuspegi eraldatzailea dutenak, funtsezkoak baitira eraikitzeko etorkizuna duen gastronomia errotu bat, mundura ere zabalik dagoena». Gainera, ArabaK0 sareko kideek oinarri bateratu bat adostu dute, landu nahi duten sukaldaritza-estiloa bideratzeaz gainera sektorean sortu nahi dituzten lotura-motak ere zehazten dituena: lotura kolaboratiboagoak, errespetuzkoak eta jomuga jakinak dituztenak. Sarearen lan-ildoen artean, azpimarratzekoak dira zenbait konpromiso gako. Batetik, jasangarritasuna eta jakirik ez xahutzea: ArabaK0k apustu egiten du ingurumen-inpaktua ahal beste murrizten duen, baliabideak optimizatzen dituen eta zero waste praktikei heltzen dien gastronomia baten alde, ingurunearekiko errespetuz. Halaber, funtsezkoa dute bertako produktuaren eta Arabako Errioxako ardoaren defentsa. Kolektiboak lurraldeko ekoizleen eta artisauen lana aldarrikatu du; sasoikotasunaren eta hurbiltasunaren alde egiten du, eta eskualdeko ardoak bere nortasunaren eta gastronomiaren ikurtzat hartzen ditu. Komunitate honetan, berrikuntza eta erroa bateratzen dituzte. Sukaldaritza aldatzen dute esentzia galdu gabe, teknika berriak ekarriz, Arabako sukaldaritzaren memoriari uko egin gabe. Sinesmen irmo bat dute gidari, gainera: gastronomia komunitatean eraikitzen da, profesionalen arteko elkarlanaren bidez, elkarrengandik ikasiz eta sektore indartsuago eta askotarikoago baten alde ekarpena egiteko borondatearen bitartez. Etengabeko prestakuntza eta norbere buruarekiko zorroztasuna ere ezinbesteko zutabeak dira bai sukaldean bai jantokian, baita Arabako sukaldaritzari bertako zein nazioarteko zirkuitu gastronomikoetan ikusgaitasun handiagoa eta posizionamendu hobea emateko lana ere. Sormenak, sasoikotasunak eta abegi onak osatzen dute kolektiboaren lanaren oinarria, haien proposamena aberasten jarraitzeko beste diziplina eta kultura batzuekiko elkarrizketatik elikatzeko asmoarekin batera.

Artisautza, itsasoa, pertsonak, nortasuna eta kultura oinarrizko ardatzak izango dira 2025eko euskal gastronomiaren funtsa islatzeko“Eskulan” izenaren pean, maila handiko chefak elkartu dira, hala nola Aitor Arregi (Elkano), Pili Manterola (Iribar), Dani López (Kokotxa), Gorka Rico (AMA), Gorka Txapartegi (Alameda) eta Igor Arregi. Elkarrizketa-eremu bat sortu dute menu oso berezi baten bidez, baita esperientzia murgiltzaile bat ere, eta sektoreko ekoizle, artista eta eragileek ere egin dute bat harekin; esaterako, Itsaso Compañon Arabako Errioxako Upategien Elkarteko (ABRA) presidenteak, Arantxa Orbegozo margolariak, Garazi Egiguren dantzariak eta Uxue Maiotz talogileak.Aurkeztutako jaki bakoitzak ondare gastronomikoa eta euskal gastronomia interpretatzeko modu berriak uztartu ditu, eta, haren aberastasuna ezagutarazteaz gain, haren egokitzeko gaitasuna eta sormena indartu ere egin ditu, erreferentzia izaten jarrai dezan  Donostian, otsailaren 11n (asteartea). Basque Culinary Centerren, aparteko gau-ekitaldi bat izan da: Mahaia Kolektiboa taldeko kideak elkartu dira, eta, afari baten bidez, sukaldeko bikaintasunaren etorkizunari eta gastronomiak Euskadin dituen erronkei buruz hausnartu dute. Atzo, otsailak 10, egin zen topaketa. Euskal nortasuna babestu eta garatzearekiko konpromisoa erakutsi du, tradizioaren eta berrikuntzaren arteko elkarrizketa, eta plater bakoitzean irudikatu da hori.   “Eskulan” izenaren pean, eta Mantala Basque Gastronomyren ekintzen barruan, Aitor Arregik (Elkano), Paul Arrillagak (Zazpi), Pili Manterolak (Iribar), Pablo Loureirok (Casa Urola), Juan Carlos Carok (Zelai Txiki), Jon Ayalak (Laia), Dani Lópezek (Kokotxa), Gorka Ricok (AMA), Gorka Txapartegik (Alameda) eta Igor Arregik eta Lidia Olaizolak (Kaia) elkarrizketa-eremu bat sortu dute menu oso berezi baten bidez, baita esperientzia murgiltzaile bat ere, eta sektoreko ekoizle, artista eta eragileek ere egin dute bat harekin. Han izan dira, besteak beste, Itsaso Compañon, Arabako Errioxako Upategien Elkarteko (ABRA) eta El Mozo Wines upategietako (ABRA) presidentea, Arantxa Orbegozo margolaria, Garazi Egiguren dantzaria, Jakoba Errekondo paisajista eta agronomoa, Uxue Maiotz talogilea eta Aitor Galparsoro okina.Ekitaldian, gastronomia, artea eta lurraldea uztartu dira. Afarian, Mantala Basque Gastronomyk eta Mahaia Kolektiboak 2025ean gauzatuko dituzten lan-ildoak aurkeztu dira, eta ikuspegi eta esperientzia gastronomiko berriak ekarri dituzte. Mantala Basque Gastronomy Basque Culinary Centerren ekimena da, eta euskal gastronomia sustatzea eta garatzea du helburu; bestalde, Mahaia Kolektiboa entzute handiko Gipuzkoako hainbat sukaldarik osatzen dute.  Aurkeztutako jaki bakoitzak ondare gastronomikoa eta oraingo euskal sukaldaritza interpretatzeko modu berriak uztartu ditu, eta, lurraldeko gastronomiaren aberastasuna ezagutarazteaz gain, haren egokitzeko gaitasuna eta sormena indartu ere egin ditu, etengabe aldatzen ari den erreferentzia bizia izaten jarrai dezan. Gainera, Arabako Ardoak markako ardoekin lagundu da menua, eta berariaz hautatu dira plater bakoitza goratzeko eta harekin ezkontzeko . Orobat, Martiko markako produktuak zerbitzatu dira ere. Izan ere, Martikok, ekimen honi babesa emanez, euskal gastronomiaren nortasun-garapenoarekin duen konpromisoa erakusten du, gure historia berriko errezetategi giltzarri baten eguneratzearen, berrikuntzaren eta garapenaren aldeko apustua eginez. Euskal gastronomiaren ospakizun bat ez ezik, asmo-adierazpen bat ere izan da afaria: tradizioa eta berrikuntza bidelagun egingo dituen etorkizuna eraikitzen jarraitzeko konpromiso kolektibo bat. Etorkizun horretan, Euskadiren sukaldaritzako bikaintasunak mundua inspiratzen jarraitzea nahi da. ERRONKAN, AUKERAK ETA PROPOSAMEN GASTRONOMIKOA  Afarian eskainitako menuan bezala, aurten, Mahaia Kolektiboak eta Mantalak batez ere oinarrizko bost ardatzetan egingo dituzte ahaleginak. Ardatz horiek egungo euskal gastronomiaren funtsa islatzen dute: Euskadiko artisautza, itsasoa, pertsonak, nortasuna eta kultura. Lan-ildo horiek lurraldearen sukaldaritza-ondarea babestu nahi dute, eta, horrez gain, etorkizunerantz proiektatu ere bai, berrikuntzaz eta haren erroekiko errespetuaz baliatuta. Bi ekimenek artisau-lana, belaunaldiz belaunaldi helarazitako ezagutza eta bikaintasun teknikoa ezagutarazten dituzte, euskal gastronomiaren oinarri gisa eta etorkizun jasangarria eta kalitatezkoa izateko funtsezko euskarri gisa. Jose Migel Barandiaran antropologoaren ideiari jarraituz ("Ez gara geure baitan"), gastronomia ezinbestekoa da arte eta lanbideen bilakaeran, artisau-jarduerei garatzen laguntzen baitie.  Halaber, itsasoa beti izan da inspirazio- eta sormen-iturri agorrezina euskal sukaldarientzat; hala da gaur egun ere, eta funtsezko eginkizuna du gure nortasunean, kulturan eta gastronomian. Baleontzien garaitik gaurdaino, Euskadiko elikagai eta kultura-eragile gisa aldatu da, eta gure sukaldaritza definitu duten produktu eta zaporeak eman dizkigu. Gaur egun, ikerketarako eta garapenerako eremu izaten jarraitzen du, eta, hor, berrikuntzak eta tradizioarekiko errespetuak bat egiten dute sukaldaritzako adierazpide berriei forma emateko. Halaber, gastronomia, ororen gainetik, ospakizuna da: pertsonena, chefena, ekoizleena, artisauena eta, nola ez, jankideena. Izan garena eta gaur egun garena kontuan hartuz baino ez dugu aurrera egingo gure lurraldeko gastronomia bultzatzen, tokiko mailan zein nazioartean. Testuinguru horretan, zenbait liburu (adibidez, Mamia: mujeres que han transformado la gastronomía vasca (2024), zeina aurkezpen-ekitaldian eman baita ezagutzera), are esanguratsuago bihurtzen dira, sukaldaritza ulertzeko dugun modua zehazten duen jakituria identitario hori belaunaldiz belaunaldi zabaldu dutenen ondarea aitortzen eta ezagutarazten baitute. 2025ean, euskal nortasuna errespetatzea eta babestea konpromiso etenezin gisa sendotuko da, eta, zeregin horretan, sakon sustraitutako kultura-ondarearen zaindaria izango da gastronomia. Errezeta tradizionalak berreinterpretatuz, zubi bat eraikitzen da iraganaren eta orainaren artean, eta, horri esker, euskal sukaldaritzaren funtsak, luzaroan irauteaz gain, aurrera ere egiten du, sentikortasunez eta sormenez. Ikuspegi horrekin, kopiatu ez ezik, berrimajinatu ere egin nahi da, aspaldiko teknikak osagai garaikideekin fusionatzeko, baita plater enblematikoak gaur egungo eskari eta sentikortasunekin elkarrizketan diharduten esperientzia bihurtu ere. Gainera, ildo hori itun bat ere bada ; itun bat lurrarekin, ingurumenarekin, osasunarekin eta animalien ongizatearekin, baita etorkizuneko belaunaldiekin ere; izan ere, atsotitzak dioen bezala, “ez dugu gure arbasoen lurra jasotzen; gure seme-alabengandik mailegatu besterik ez dugu egiten”. Azkenik, kultura protagonista izango da, eragile sortzaile gisa, kontzeptu honetatik abiatuta esperientzia aberastuz: “Gizakiak lurra lantzean sortzen da kultura”. Gastronomiak aparteko adierazpen kultural gisa duen balioa nabarmentzen du ideia horrek, gastronomia gai baita lurraldea, tradizioa, berrikuntza eta artea lotzeko. Proposamen horrekin, Mahaia Kolektiboak eta Mantalak euskal gastronomiarekiko beren konpromisoa berretsi dute 2025ean, eta nortasunaren, jasangarritasunaren eta sormenaren erreferentzia gisa proiektatuko dute mundu mailan.

Gaur aurkeztuko da Mamia: euskal gastronomia eraldatu duten emakumeak liburua. Mantala Basque Gastronomyk garatutako proiektua da, Basque Culinary Centerrek eta Hazi Fundazioak sustatuta. Euskal sukaldaritzak mugak gainditu ditu, eta inspirazio-iturri da gaur egun. Gastronomiahorrek, produktuaren garrantzian eta etengabeko berrikuntzan oinarritua, Euskadirenkultura-aberastasuna bultzatu du. Baina, gainera, errezeta tradizionalen bilduma apartak etaegokitzeko gaitasunak gure mugaz harago zabaltzen lagundu diote, eta gaur egun ereondare bizi-bizia da, emakumeek belaunaldiz belaunaldi ezagutarazi dituzten errezeteiesker. Liburuan bildutako berrogeita hamar emakumeek mamia jasotzen dute (hots, muina, funtsa),baina askoz ekosistema zabalago baten adibideak dira, ezinezkoa baita guztiak argitalpenbakarrean jasotzea. Orrialde hauetan, azken mendeko emakume gastronomorikeraldatzaileenetako batzuk bakarrik jaso dira, baina berrogeita hamar kontakizun hauekaitortza egin nahi diete euskal gastronomiako hainbeste sektoretan lanean jardun diren,orain diharduten eta gerora jardungo diren emakume guztiei.Liburuko protagonisten artean, hauek dira izen ezagunenetako batzuk: Berrogeita hamar(50) emakume protagonisten artean, hauek dira izen ezagunenetako batzuk: Elena Arzak(Arzak jatetxeko sukaldaria), Angelita Alfaro (sukaldari eta dibulgatzailea), Gabriela Uriarte(elikadura GU Nutrición-en), Mari Mar Churruca (Euskal Gastronomia Academiakopresidentea), Amaia Arguiñano (Bodega K5 upeltegiko burua), Luisa López (sukaldari,jantoki arduraduna, irakaslea eta gastronomía disenatzailea), Lourdes eta Carmen Martínez(Vitivinicola Martínez Zabala Taldeko jabe eta kontseilariak), Ana Vega (dibulgatzaile etakazetari gastronomikoa), Elena Romeo (Gastronomia Zientzietan doktorea), Lara Martín(sukaldari eta Bisubi Fundazioko presidentea) edo Pili Manterola (Iribar jatetxekosukaldaria).   Sukaldariak, ikertzaileak, mahastizainak, dibulgatzaileak, eta baita abeltzainak, buztingileak,sagardogileak eta enpresaburuak ere: hainbat diziplinatan jardun dute, eta liburu honetakoistorioek lurraldeko aberastasun gastronomikoa islatzen dute, Basque Culinary Centerrekaberastasun hori ulertzen duen moduan: 360 graduko balio-kate bat, non profil profesionalaskotarikoak elkartzen baitira ondare paregabe bat osatzeko. Izan ere, euskal emakumeakbeti egon dira sukaldeetan, baina baita baserrietako baratzeak lantzen, artaldeak larreratzenedo sektore osoen garapena bultzatzen ere, eta funtsezko ekarpenak egin dituzte sustraieieusteko eta sukaldaritza-ondarea gordetzeko. Ekitaldian izango dira orobat AmaiaBarredo Eusko Jaurlaritzako Elikadura, Landa Garapen, Nekazaritza eta Arrantza sailburua, Joxe Mari Aizega Basque Culinary Centerreko zuzendari nagusia, Imanol ZubelzuMantalako koordinatzailea, eta euskal ekosistema gastronomikoko 200 lagun inguru.Amaia Barredok aitortu duenez, “gaur aurkezten dugun lana oso berezia da niretzat: gurehistoria maite duen euskal herritar gisa, lehen sektoreko ordezkari instituzional gisa etaemakume gisa. Mamiak gure historia gastronomikoaren testigantza jasotzen du, etaprotagonistei egindako omenaldia da: gure gastronomiaren arima izan diren –eta diren–emakumeei. Liburu honek gure memoria kolektiboa aberasten du, eta ekarpen guztiakberdin baloratzen dituen gizarte baterantz aurrera egiten jarraitzera bultzatzen gaitu”.Bestalde, Joxe Mari Aizegak adierazi duenez, “Euskal sukaldaritzaren inguruko ezagutzakez zituen oraindik aztertu bere figura garrantzitsuenetako batzuen historia pertsonal etaprofesionala; argitalpen honek istorio inspiratzaile batzuk jasotzen ditu, ekintzailetzaren,talentuaren, sormenaren, berrikuntzaren eta lan nekaezinaren erreferente garbiak guztiak ere, eta istoriook aukera ematen dute euskal gastronomiak azken hamarkadetan izan dueneboluzioa zuzen-zuzenean ezagutzeko”. Mantalan, Basque Culinary Center eta Eusko Jaurlaritzaren Hazi Fundazioa babesleditugularik, euskal gastronomia sustatzea eta garatzea da gure xedea. Gure lurraldearengarapen sektoriala bultzatzeko proiektu egokienen inguruan hausnartzen dugu etengabe.Etorkizunera begiratuko duten proiektuak bilatzen ditugu, gastronomiako eragileen artekosinergiak sustatuko dituztenak eta dagokien balioa emango dietenak mundu osoan ezagunaden abangoardiako produktu-sukaldaritzaren ezaugarriei.Horretarako, uste dugu funtsezkoa dela ezagutza: hots, euskal gastronomiaren ondareaulertzea eta haren berri ematea. Izan garena eta gaur egun garena kontuan hartuz baino ezdugu aurrera egingo gure lurraldeko gastronomia bultzatzen, tokiko mailan zein nazioartean,eta horrela eraikiko dugu etorkizuneko gastronomia. Izan ere, biharko jardunaren ildoakdefinitzeko, ezinbestekoa da gaur arte gertatutako guztia ulertzea.Planteamendu horren arabera, eta aztertu nahian zer ezagutza-mota sortu behar litzatekeengure lurraldeko gastronomiarako, konturatu gara emakumeak lider izan direla gastronomianbaina beren ekarpenak ez direla erakutsi orain arte, ez direla zabaldu, eta horrek hutsunebat utzi duela memoria kolektiboan. Hori kontuan izanik, beraz, ikuspegi horiek etagastronomia ulertzeko modu horiek geureganatu behar ditugu aurrera egiten jarraitzeko.Proiektua taxutuz joateko, Mantala ekosistema hausnarketa hori partekatzen hasi zen, etaHazi, Basque Culinary Center, kofradiak, Fecoga, Euskal Gastronomia Akademia,Euro-Toques, Bisubi Fundazioa, Jakitea, Gozoa eta Mahaia Kolektiboa elkarturik, izen-abizenak jartzen hasi ginen azkan hamarkadetan Euskadiko gastronomiari ekarpenesanguratsuenetako batzuk egin dizkieten protagonistei. Ahalegindu ginen diziplina etajardun askotako emakumeak aukeratzen, besteentzat ezagutza-oinarri ezinbestekoadirenak. Eta, horretaz gainera, sormen-, inspirazio eta integrazio-iturri ere badirenak.Argitalpen honetan, gastronomiaren esparru oso ezberdinetako 50 emakumek hartu dutehitza, baina beste hamaika kontakizun ere badira haienekin batera. Izan ere, liburukoprotagonistak berekin bat egiten duen ekosistema eta komunitate askoz zabalago batenordezkari dira. Espero dugu sortu dugun ezagutza aberasgarri izatea irakurleentzat, ezen, Mamia euskalgastronomiaren kontakizun ofizialean txertatuta, ezin baitiogu begi berekin begiratu euskalsukaldaritzari. Liburua dagoeneko eskuragarri dago euskaraz eta gaztelaniaz Elkar (banatzaile ofiziala) eta BCC Store. ESKURATU LIBURUA HEMEN

Hitzordua ekainaren 8an izango da, Dimako Garena jatetxean, eta euskal ekosistema gastronomikoa bilduko du, lurrarekin, produktuarekin eta lurraldearekin lotuagoa izango den gastronomia jasangarriago baterantz aurrera nola egin aztertzeko.Balio-kate osoko ia 300 profesionalek hartuko dute parte: sukaldariak, ekoizleak, baserritarrak, artisauak, upategiak, aretoko profesionalak, erakundeak eta instituzioak. Jardunaldia sektorearentzako hausnarketarako, konexiorako eta ekintza partekaturako urteko espazio gisa sendotzen ari da. Datorren ekainaren 8an, Bizkaiak Euskal Gastronomiaren Topaketa ekimenaren bosgarren edizioa hartuko du. Jardunaldia Mantala Basque Gastronomyk, Basque Culinary Centerrek eta Hazi Fundazioak euskal gastronomia sustatzeko bultzatutako ekimenak, eta BISUBI, Bizkaiko Sukaldarien Bilkura Fundazioak antolatu dute, eta gastronomia-sektoreko profesionalak eta eragileak bilduko ditu euskal gastronomiaren orainaz eta etorkizunaz modu kolektiboan hausnartzeko. Edizio hau Dimako Garena jatetxean egingo da; lurraldearekin estuki lotutako proiektu gastronomikoa da Garena, eta ingurunearekiko, tokiko produktuarekiko eta jasangarritasunarekiko konpromisoa duen sukaldatzeko moduagatik aitortua da. Garena egoitza gisa aukeratzeak edizio honen espirituari erantzuten dio: gastronomia kontzienteago baterantz aurrera nola egin hausnartzeko elkarrizketa irekitzea, lurrarekin, produktuarekin, lanbideekin eta pertsonekin lotuta. Topaketak jasangarritasunaren kontzeptu orokorretik harago joan nahi du. Jardunaldiak galdera partekatu bat planteatzen dio sektoreari: zer egin dezake euskal gastronomiak, bere errealitate desberdinetatik abiatuta, etorkizun berdeago, arduratsuago eta lurraldearekin lotuagoa eraikitzeko? Lurraren zaintzarekin, tokiko produktuarekin, lehen sektorearekiko harremanarekin, baliabideen kudeaketarekin, aprobetxamenduarekin, biodibertsitatearekin, sormenarekin eta gastronomia jasangarriagoa posible egingo duten lan-ereduekin lotutako gaiak landuko dira. Pentsatzeko, entzuteko eta erabakitzeko jardunaldia Euskal Gastronomiaren V. Topaketak sukaldaritzaren, ekoizpenaren, kulturaren, artisautzaren eta sorkuntzaren arloko profil nabarmenak bilduko ditu. Hitzaldien, elkarrizketen, kultur esku-hartzeen, aitortzen eta amaierako azoka gastronomikoaren bidez, jardunaldiak euskal gastronomiaren etorkizunaren inguruko entzute eta hausnarketa espazio partekatua sortzea izango du helburu. Topaketak aldarrikatzen du gastronomia berdea ez dela platerean hasten, askoz lehenago baizik: lantzeko, ekoizteko, erosteko, sukaldatzeko, zerbitzatzeko eta komunikatzeko moduan. Testuinguru horretan, euskal gastronomiatik etorkizun jasangarriago baten alde zer egin dezakegun aurkeztuko da, baita euskal sektore gastronomikoa praktika jasangarriago, errealistago eta ekosistema gastronomikoaren errealitate desberdinetara egokituagoetarako trantsizioan nola lagundu ere. Dekalogo horrek ez du egiteko modu bakar bat inposatu nahi; aitzitik, norabide komun eta baliagarri bat eskaintzea du helburu jatetxeentzat, ekoizleentzat, baserritarrentzat, upategientzat, artisauentzat eta sektoreko gainerako eragileentzat. Jardunaldiak gastronomiari, kulturari eta lurraldeari lotutako hainbat arlotako profesionalen parte-hartzea izango du, besteak beste: Fernando Velázquez (Ura Bere Bidean musika-proiektuaren orkestra-zuzendaria eta konpositorea), Sunita Camblong (Lapurdiko abeslaria), Paul Urkijo (zinemagilea eta gidoilaria), Garazi Egiguren (dantzaria), Izaro Yañez (pianista), Jon Maia (bertsolaria) eta Oreka TX (txalaparta). Halaber, gastronomia-sektoreko proiektu eta ahots nabarmenak ere izango dira bertan, hala nola AMA, Garena, DSTAgE, Bakea, Hika, Maskarada, Arrea, Jakoba Errekondo, Jon Areitio, Laura Siles, Edna Agirre eta Puy Arrieta, besteak beste. Topaketak, gainera, une bereziki hunkigarria izango du: Mikel Bustinza, Horma Ondo erretegiko arima, gogoratu eta aitortzeko unea, haren ibilbideari eta lurraldeari zein ekoizleei errotutako euskal gastronomiaren garapenari egindako ekarpenari omenaldia egiteko. Tradizioa, produktua eta komunitatea uztartuko dituen azoka gastronomikoa Jardunaldi kongresuala amaitu ondoren, BISUBI, Bizkaiko Sukaldarien Bilkura Fundazioak, Bizkaiko sukaldarien fundazioak, antolatutako azoka gastronomikoa egingo da. Espazio horrek euskal sukaldaritza ondare bizia eta kohesiorako tresna dela aldarrikatzen jarraitzeko aukera emango du. Ekimenak tokiko produktuak, memoria kolektiboa eta lurraldeari sakon lotutako gastronomia ulertzeko modu bat jarriko ditu dastaketen erdigunean. Horretarako, bost sukaldaritza-kuadrillaren bidez, gure tradizio gastronomikoko elaborazio enblematikoenetako batzuk ezagutzeko ibilbidea eskainiko da: sukalkia; bakailaoa eta kokotxak pil-pilean; burduntzia eta arkume-hankatxoak bizkaitar erara; ardi-gisatua, putxera edo trenbideko eltze tradizionalean prestatua; eta txipiroiak bere tintan. Esperientzia gastronomikotik harago, proposamena partekatzeko une bat izango da, eta berriro ere erakutsiko du sukaldatzea tresna kultural, sozial eta territorial baliotsua dela. SARRERAK

Basque Culinary Centerrek eta BERRIAk lankidetza hitzarmena sinatu dute Donostiako GOe espazioan, Mantala egitasmoaren baitan gastronomia herritarrengana gerturatzeko, emakumeen ikusgarritasuna handitzeko eta gazteen parte-hartzea sustatzeko, hainbat proiektu bateratu garatzeko helburuarekin. Basque Culinary Centerrek eta BERRIAk lankidetza hitzarmena sinatu dute GOe eraikinean, euskal gastronomiaren, kulturaren eta komunitatearen arteko lotura sendotzeko helburuarekin. Akordioa Joxe Mari Aizega Basque Culinary Centerreko zuzendariak eta Amagoia Mujika BERRIA egunkariko zuzendariak formalizatu dute, bi erakundeen arteko elkarlan berri bati hasiera emanez. Hitzarmen honen bidez, bi erakundeek konpromisoa hartu dute Mantala Basque Gastronomy proiektuaren baitan hainbat egitasmo elkarrekin garatzeko, gastronomia euskaraz kontatzeko, zabaltzeko eta komunitatea aktibatzeko. Lankidetza hiru ardatz nagusiren inguruan egituratuko da: Mamia, Gastro Gaztea eta Etxetik. Mamia egitasmoan, gastronomiako emakumeen ikusgarritasuna landuko da, jardunaldi berezi baten, erreportajeen eta podcast baten bidez. Gastro Gaztea ekimenak, berriz, gazte sukaldari eta ekoizleen ahotsa indartzea du helburu, urtean zehar egingo diren topaketen bidez. Etxetik proiektuak, azkenik, etxeko sukaldaritzaren transmisioa sustatuko du, argitalpenen eta komunitatearen aktibazioaren bidez. Horrez gain, GOe espazioa lankidetzaren gune estrategiko bihurtuko da, ekitaldiak, topaketak eta komunitatearekin lotutako jarduerak hartuz.  Bi erakundeek azpimarratu dute hitzarmen honek aukera ematen duela gastronomia, kultura eta hizkuntza elkarlotzeko, eta euskal ekosistema gastronomikoa indartzen jarraitzeko.

Maiatzaren 4an, ArabaK0 kolektiboa berriro elkartu zen, hilero bezala, Arabako ekoizleen eta proiektuen lana gertutik ezagutzen jarraitzeko, sukaldarien arteko loturak indartzeko eta lurraldean sare gastronomiko sendo bat eraikitzeko helburuarekin. Jardunaldia Javier Muruaren proiektua ezagutuz hasi zen, IMURU trufa naturaleko patea egiten duen ekoizlea. Lehen geldialdi horretan, produktu berezi horren atzean dagoen lana eta egiteko modua bertatik bertara ezagutzeko aukera izan genuen. Ondoren, taldea Quesería Moraita gaztandegira joan zen, Laguardian. Bertan, Alicia Gonzálezek bere proiektuaren historia eta egunerokoa partekatu zituen. Bisitaren ostean, parte-hartzaileek gazta dastaketa eta maridajeaz gozatu zuten The One Wineren eskutik, produktua, lurraldea eta ardoa esperientzia berean lotuz. Goizeko bisitak abiapuntu hartuta, ondorengo bazkarian Cristian Solanak, El Puntidoko sukaldariak, eta Juan Garcia Coresesek, Restaurante El Dólarrekoak, lau eskutako bazkaria prestatu zuten. Jardunaldian bizitakoan inspiratutako proposamena izan zen, Arabako sukaldaritza eta bertako produktuaren aukerak balioan jarriz, elkarlanetik abiatuta. Amaitzeko, Ander Abaituak, Aroma de Abeja proiektutik, hiru ezti mota ekarri zituen dastatzeko. Produktu berak, ingurunearen, loratzearen eta erleen lanaren arabera, izan dezakeen aberastasuna eta aniztasuna partekatu zituen taldearekin. Hileroko topaketa hauek ArabaK0ren bidearen parte dira: lurraldeko eragile gastronomikoen artean entzuteko, trukerako eta elkarlanerako espazioak sortzea. Helburua argia da: Arabako sukaldari, ekoizle eta proiektuen artean komunitate aktibo bat eraikitzea, Arabako gastronomia barrutik pentsatu, indartu eta proiektatzeko. ArabaK0k ideia partekatu batekin egiten du aurrera: lurraldea hobeto ezagutzea, indar handiagoz kontatu, sukaldatu eta proiektatu ahal izateko.

Sukaldari, ekoizle eta sektoreko eragile gazteak Chillida Lekun bildu dira euskal gastronomiaren etorkizunari buruz hausnartzeko Atzo, Chillida Lekuk, arteak eta naturak elkar egiten duten guneak, Gastro Gaztearen urteko lehen topaketa hartu zuen. Gastro Gaztea Basque Culinary Centerren eta Hazi Fundazioaren Mantala proiektuak bultzatutako komunitatea da, eta sukaldari, ekoizle, abeltzain, artisau eta sektoreko profesional gazteak biltzen ditu. 100 gaztek parte hartu zuten euskal gastronomiaren etorkizuna elkarrekin pentsatu, zalantzan jarri eta eraikitzeko espazio partekatu gisa planteatu zen jardunaldian. “Gaur ez gatoz bakarrik proiektuak entzutera. Etorkizuneko euskal gastronomia nolakoa izatea nahi dugun elkarrekin pentsatzera gatoz”, adierazi zuen Imanol Zubelzu Mantalako arduradunak topaketaren hasieran. Etorkizuna orainetik pentsatzen Goizean zehar, parte-hartzaileek gaur egun sektorea zeharkatzen duten lau ardatz nagusiren inguruan lan egin zuten: nortasuna, konpromisoa, etorkizuna eta erantzukizuna. Gai hauek ardatz hartuta hausnarketak jarri zituzten mahai gainean, hala nola euskal nortasuna testuinguru global batean nola zaindu, eredu jasangarriagoak nola eraiki edo belaunaldien arteko erreleboa nola bideragarri egin. Eusko Jaurlaritzako Elikagaien Kalitate eta Sustapeneko zuzendari Nora Beltran de Otalora Errasti ere izan zen bileran, eta eragileen arteko lankidetza eta belaunaldi berriei laguntzearen garrantzia nabarmendu zituen. Testuinguru horretan, Javi Rivero sukaldariak (Ama Jatetxea) espazio partekatuak sortzearen garrantzia azpimarratu zuen: “Sektoreak aurrera egin dezan, irizpide komun bat behar dugu, eta, horretarako, horrelako espazioak funtsezkoak dira”. “Gauzak aldatu nahi baditugu, norbaitek egin beharko du” gaineratu zuen, belaunaldi berrien erantzukizunean eta ekoizlea, eskualdea eta lurraldea lehenetsiz lan egiteko beharrean arreta jarriz. Kultura, lurraldea eta begirada kritikoa Bertaratutakoek bisita gidatua egin zuten museoan zehar, eta haren espazioak eta obrak ezagutu zituzten, artearen, naturaren eta pentsamenduaren arteko etengabeko elkarrizketan.  Testuinguru horretan, Mikel Chillidak, museoaren garapeneko zuzendariak, norberaren burua zalantzan jartzera eta haratago begiratzera gonbidatu zituen bertaratutakoak, bere aitonak egiten zuen bezala. Ideia horrek lotura zuzena izan zuen jardunaldiaren espirituarekin: gastronomia ikuspegi ireki baina lurraldera sustraitutako batetik birpentsatzea. Produktuari aurpegia jartzen Bisitaren ondoren, gastronomia jatorritik lantzen duten hiru proiektu ezagutu zituzten gazteek: Unai Arrieta (Zuka Ardoak), paisaiari eta lurraldearen adierazpenari lotutako mahastizaintzako eta ardogintzako proiektu batekin. Bertako mahatsetik abiatuta, alkohol graduazio baxuko ardo bat garatu du, desalkoholizazio prozesu baten bidez.Julen Azelai (Eko Talo eta Maiziam), artoaren aukera berriak aztertu eta garatu ditu taloaren tradiziotik abiatuta.Eñaut Sala (Iztueta Baserria), lurrarekin eta animaliekin harreman zuzena duen abeltzaintza ereduarekin Hiru begirada desberdin, baina puntu komun batekin: produktua errespetutik, hurbiltasunetik eta koherentziatik ulertzeko modu bat. Teknikatik haratago: burua eta taldea zaintzea Jardunaldiak aurrera egin zuen Zuhaitz Gurrutxagarekin izandako solasaldiarekin; bertan, bere ibilbide pertsonala kontatu zuen, futboletik umorera egindako bidean. Gertuko elkarrizketa batean, hainbat gai jorratu zituen, hala nola presioa, antsietatea edo ingurunearen garrantzia: “Talde batek funtziona dezan, garrantzitsuena kanpora ere ondo eramatea da”. Gurrutxagak zaintzan oinarritutako harremanak ulertzeko modu bat ere nabarmendu zuen. Eta umorea aldarrikatu zuen distantzia hartzeko eta une zailei aurre egiteko tresna gisa. Komunitatea eraikitzea eta sektoreari laguntzea Topaketa mahaiaren inguruan amaitu zen, Masta eta Aiten Etxeren proposamen gastronomikoekin, Gastro Gaztearen funtsa islatu zuen formatuan: partekatzea, hitz egitea eta komunitatea eraikitzen jarraitzea.